Yeni HMK m. 109 Kısmi Dava Rehberi: Belirsiz Alacak Davasının (HMK 107) Kaldırılması, Bir Defaya Mahsus Talep Artırımı ve Zamanaşımı Güvencesi (7589 Sayılı Kanun)

ÖZET & HUKUKİ ÇIKARIM:

• Belirsiz Alacak Davası (HMK m. 107) Tarihe Karıştı: 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun'un 19. maddesi ile 6100 sayılı HMK m. 107 yürürlükten kaldırılmıştır. 31.07.2026 tarihinden itibaren açılan tüm belirsiz veya kısmi talepler yeni HMK m. 109 rejimine tabidir.
• Zamanaşımı Güvencesi ve Tek Seferlik Artırım (HMK m. 109/4): HMK m. 109'a eklenen 4. fıkra uyarınca, kısmi davada talep konusu aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikat bitinceye kadar artırılabilir. Artırılan kısım bakımından zamanaşımı, ıslah tarihinden değil, ilk dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır (yasal talep artırımı yönünden 1976 tarihli YİBK engeli tamamen aşılmıştır).
• TBK m. 55 ve Faiz Reformu (7589 s.K. m. 18 & m. 10): Bedensel zarar ve destekten yoksun kalma davalarında bilinen (işlemiş) döneme haksız fiil tarihinden, bilinemeyen (işleyecek/aktif-pasif) döneme ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilecektir. İfa amaçlı kısmi ödemeler ise nominal değil oransal mahsup edilecektir. 3095 s.K. m. 1 uyarınca kanuni faiz TCMB reeskont oranının %80'ine bağlanmıştır.
• Harç ve Karşı Vekâlet Ayrımı: HMK 109/4 ile talep artırıldığında peşin nispi harç tamamlanmalıdır (Harçlar K. m. 30). Mahkemenin TBK m. 51 ve 52 uyarınca uyguladığı takdiri indirimler (hakkaniyet, hatır taşıması ve müterafik kusur) davalı lehine vekâlet ücreti doğurmaz; ancak kusur ve maluliyetin ispatlanamaması veya alternatifli rapordaki üst seçeneğin reddi halinde nispi karşı vekâlet ücreti (AAÜT) hükmedilir.

Türk medeni usul hukukunda son çeyrek asrın en köklü ve tartışmalı reformu, 16 Temmuz 2026 kabul tarihli ve 7589 sayılı "Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun" ile hayata geçirilmiştir. 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe giren bu kanunun 19. maddesi ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 107. maddesinde düzenlenen "Belirsiz Alacak ve Tespit Davası" Türk hukuk sisteminden tamamen mülga edilmiş; 20. maddesi ile HMK m. 109'a eklenen 4. fıkra uyarınca kısmi dava kurumu baştan aşağı yeniden yapılandırılmıştır. Eş zamanlı olarak 7589 sayılı Kanun'un 18. maddesi ile Türk Borçlar Kanunu'nun 55. maddesi ve 10. maddesi ile 3095 sayılı Kanuni Faiz Kanunu değiştirilerek tazminat hesaplama ve faiz başlangıç rejiminde köklü ve yapısal kurallar getirilmiştir.

1. Giriş: 31 Temmuz 2026 Tarihli Usul Hukuku Reformu (7589 Sayılı Kanun)

2011 yılında yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Türk yargısına kazandırdığı en iddialı yeniliklerden biri olan "belirsiz alacak davası", aradan geçen 15 yıllık uygulama sürecinde yargının en büyük tıkanıklık noktalarından biri haline gelmiştir. Kanun koyucunun hak arama özgürlüğünü kolaylaştırma, zamanaşımı baskısını hafifletme ve peşin harç yükünü azaltma saikiyle getirdiği bu müessese; zamanla Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ile daireleri birbirine düşüren, yerel mahkemeleri yüz binlerce davada esasa girmeden "usulden ret" kararı vermeye zorlayan bir usuli çözümsüzlük noktasına dönüşmüştür.

TBMM tarafından kabul edilen 7589 sayılı Kanun, adli sistemde derin tıkanıklık yaratan bu usuli sorunu köklü bir yasal düzenlemeyle çözüme kavuşturmuştur. Belirsiz alacak davası bütünüyle ilga edilirken, onun yerine İsviçre ve Alman usul hukukundaki sağlam prensipler model alınarak "HMK m. 109/4 Kısmi Dava ve Güvenceli Talep Artırımı" sistemi ihdas edilmiştir. Bu yeni mimari, hak sahibine hem düşük harçla dava açma olanağı sunmakta, hem tek seferlik ıslahsız talep artırım hakkı tanımakta, hem de artırılan kısım için zamanaşımını ilk dava açılış tarihine geri yürüterek 1976'dan bu yana süregelen 50 yıllık adaletsizliği ortadan kaldırmaktadır.

2. Belirsiz Alacak Davası (HMK m. 107) Neden Kaldırıldı? 15 Yıllık "Hukuki Yarar" Kaosu

Belirsiz alacak davasının yürürlükten kaldırılmasının arkasında yatan sebepler, sadece teorik doktrin tartışmaları değil; doğrudan adliyelerde adalet bekleyen milyonlarca vatandaşın ve avukatın karşılaştığı somut hak kayıplarıdır.

2.1 Yargıtay Daireleri ve Hukuk Genel Kurulu'nu Bölen İhtilaf

HMK m. 107'nin 1. fıkrasında yer alan "Davanın açıldığı tarihte alacağın miktarını yahut değerini tam ve kesin olarak belirleyebilmesinin kendisinden beklenemeyeceği veya bunun imkânsız olduğu hâllerde..." hükmü, yargı uygulamasında aşılması imkansız bir sübjektif değerlendirme bataklığı yaratmıştır:

• İş Hukuku Daireleri (Yargıtay 9. ve 22. Hukuk Daireleri): Kıdem tazminatının dahi bordro ve çıplak ücret üzerinden bilinebileceği, dolayısıyla belirsiz alacak davasına konu edilemeyeceği; buna karşın fazla mesai ve hafta tatili alacaklarının tanık anlatımı ve takdiri indirim gerektirmesi nedeniyle belirsiz alacak olabileceği yönünde içtihatlar geliştirmiştir. Aynı iş akdi feshinden doğan 5 farklı alacak kaleminin üçünün kısmi, ikisinin belirsiz alacak olarak açılması zorunluluğu davacı vekillerini şaşkına çevirmiştir.
• Tazminat ve Ticaret Daireleri: Zararın miktarının veya kusur oranının bilirkişi raporuyla netleşeceği her durumda belirsiz alacak açılabileceğini savunurken, diğer daireler alacaklının elindeki belgelerle yaklaşık hesap yapabilmesi halinde bu davayı açamayacağını kabul etmiştir.

2.2 Esasa Girilmeden Verilen Hukuki Yarar Yokluğu Retleri (HMK m. 114/1-h, 115/2)

Bu sistemin en yıkıcı sonucu, mahkemelerin alacağın gerçekte var olup olmadığını hiç araştırmadan davaları usulden reddetmesi olmuştur. Yargıtay içtihatları uyarınca, alacağı belirlenebilir (likit) nitelikte olan bir davacının belirsiz alacak davası açması halinde mahkeme "hukuki yarar yokluğu" (HMK m. 114/1-h) nedeniyle davayı usulden reddetmekteydi (HMK m. 115/2). Haklı olduğunu ispatlayan işçi veya kaza mağduru, salt davayı açtığı usuli şekil sebebiyle davasını kaybetmekte, üzerine bir de karşı vekâlet ücreti ve yargılama gideri ödemeye mahkum edilmekteydi.

Bu vahim tablo Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önüne taşınmış; usul kurallarının katı ve biçimci (aşırı formalist) yorumlanarak davanın esasına girilmemesinin "Mahkemeye Erişim Hakkı" ve "Adil Yargılanma Hakkı" ihlali oluşturduğu yönünde çok sayıda karar verilmiştir (Örn. AYM Bireysel Başvuru: Ç.A., B. No: 2019/430, 18.10.2023; G.D., B. No: 2016/9312, 12.06.2019; AİHM Doğu / Türkiye Kararı, B. No: 16312/10, 27.04.2021).

3. Yeni HMK m. 109/4 Hükmü ve Kısmi Davanın Yeni Usul Mimarisi

7589 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle HMK m. 109'a eklenen 4. fıkra, Türk medeni yargılama hukukuna yepyeni bir nefes getirmiştir.

3.1 7589 Sayılı Kanun m. 20 ile Getirilen Kanun Metni

3.2 İddianın Genişletilmesi Yasağına Tabi Olmadan Artırım İmkanı

Normal şartlarda HMK m. 141 uyarınca dilekçe teatisinin tamamlanması ve ön inceleme duruşmasının icrası ile iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı devreye girer. Bu aşamadan sonra talep sonucunu artırmak ancak ıslah (HMK m. 176) veya davalının açık muvafakati ile mümkündür. HMK m. 109/4, kısmi dava açan davacıya kanuni bir istisna tanımış; tahkikatın sona ermesine kadar karşı tarafın rızası aranmaksızın ve iddia genişletme yasağına takılmaksızın talep artırım yetkisi vermiştir.

3.3 Zamanaşımının Dava Tarihine Geri Yürümesi İlkesi (Talep Artırımında 1976 Tarihli YİBK Engelinin Aşılması)

HMK 109/4'ün getirdiği en büyük hukuk devrimi hiç kuşkusuz zamanaşımı güvencesidir. Türk hukukunda 1976 yılından bu yana uygulanan 28.06.1976 tarihli ve 1976/1-4 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca; kısmi dava açıldığında zamanaşımı yalnızca dava edilen kısım için kesilmekte, sonradan ıslah veya artırılan bakiye kısım için zamanaşımı ıslah tarihinde kesilmiş sayılmaktaydı.

Bu sebeple 5 yıllık zamanaşımına tabi kıdem tazminatı veya 2 yıllık zamanaşımına tabi trafik kazası davalarında, yargılama 3-4 yıl sürüp bilirkişi raporu geç geldiğinde, davacı ıslah dilekçesi verdiği anda davalı taraf "zamanaşımı def'i" ileri sürmekte ve ıslah edilen tutar zamanaşımından reddedilmekteydi. HMK m. 109/4'ün ikinci cümlesi bu uzun soluklu içtihat krizini yasal düzeyde çözüme kavuşturmuştur: Artırılan tutar ne zaman artırılırsa artırılsın, zamanaşımı ilk dava dilekçesinin mahkeme kaydına girdiği tarihte kesilmiş kabul edilir!

Önemli Usuli Nüans (Talep Artırımı vs. Islah Ayrımı): Burada dikkat edilmesi gereken ince çizgi şudur: 7589 sayılı Kanun ile sağlanan dava tarihine geri yürüme güvencesi, münhasıran HMK m. 109/4 kapsamındaki bir defaya mahsus yasal talep artırımı için getirilmiştir. 1976 tarihli YİBK, HMK m. 176 kapsamındaki genel ıslah kurumu bakımından geçerliliğini sürdürmektedir. Dolayısıyla, bu yasal artırım hakkı bir kez kullanıldıktan sonra dava dosyasına ikinci bir ıslahla ek talep getirilmesi denenirse, ıslah edilen kısım bakımından zamanaşımı ilk dava tarihine değil; 1976 YİBK uyarınca yine ıslah tarihinde kesilecektir (Bkz. Bölüm 4.2).

3.4 Tek Islah Hakkının Korunması: Talep Artırımının Islah Sayılmaması Avantajı

HMK m. 176/2 amir hükmü gereğince "Aynı davada, taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir." Yeni HMK m. 109/4 kapsamında yapılan talep artırımı kanundan doğan nev'i şahsına münhasır bir usul işlemidir; bir ıslah işlemi değildir. Dolayısıyla davacı talep artırımı yaptığında kanunun tanıdığı tek seferlik ıslah hakkını harcamış olmaz. Dava sürecinde faiz başlangıç tarihini değiştirmek, talep sonucundaki bir hatayı düzeltmek veya vakıaları genişletmek için HMK m. 176 kapsamındaki genel ıslah hakkı davanın sonuna kadar cepte kalmaya devam eder.

4. "Bir Defaya Mahsus Olmak Üzere" Şartı ve Avukatlar İçin Hayati Usul Tuzakları

Kanun koyucu davacıya çok geniş bir hak bahşederken, davalı tarafın adil savunma hakkını ve dosyanın belirsizlik içinde sürüklenmesini önlemek amacıyla katı bir sınırlama koymuştur: "Aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere..."

4.1 Erken ve Eksik Bedel Artırımı Tehlikesi: İtiraz ve Ek Rapor Dengesi

Uygulamada meslektaşlarımızın düşebileceği en kritik usul hatası, ilk bilirkişi raporu tebliğ edilir edilmez aceleyle talep artırım dilekçesi sunmaktır:

• Somut Risk: İlk raporda alacak 500.000 TL hesaplanmış olsun. Davacı vekili HMK m. 109/4 uyarınca talebini hemen 500.000 TL'ye artırırsa tek seferlik artırım hakkını tüketmiş olur. Davalı tarafın itirazı üzerine mahkeme dosya üzerinden ek rapor aldırdığında veya dosya Adli Tıp/aktüer heyetine gittiğinde gerçek alacak 750.000 TL çıkarsa, davacı aradaki 250.000 TL için artık HMK 109/4 kapsamında ikinci bir artırım dilekçesi veremez.
• Altın Kural: Talep artırım dilekçesi, tüm bilirkişi raporları, itirazlar ve ek raporlar tamamlanıp, hesap raporu mahkemece hükme esas alınacak olgunluğa (kesinleşme aşamasına) eriştiğinde verilmelidir.

4.2 İkinci Artırım İhtiyacında İzlenecek Usuli Yollar (Islah ve Ek Dava Ayrımı)

Eğer sehven erken talep artırımı yapılmış ve sonradan ek bir alacak kalemi ortaya çıkmışsa davacının önünde iki teknik imkan kalır:

1. Kalan Tek Islah Hakkını Kullanmak (HMK m. 176): HMK 109/4 talep artırımı bir ıslah sayılmadığı için davacı henüz kullanmadığı ıslah hakkını devreye sokarak talebini ıslah yoluyla artırabilir. Ancak burada dikkat: Islah yoluyla yapılan bu ikinci artırımda zamanaşımı dava tarihine yürümez; 1976 YİBK uyarınca ıslah tarihinde kesilir!
2. Ek Dava Açmak ve Birleştirme Talep Etmek (HMK m. 166): Kalan bakiye için harcı yatırılarak yeni bir kısmi veya tam alacak davası açılır ve ilk dava ile birleştirilmesi talep edilir. Zamanaşımı ek davanın açıldığı tarihe göre değerlendirilir.

5. Harçlar Kanunu m. 30 ve Karşı Vekâlet Ücreti (AAÜT) Tehlikesi: Ölçüsüz Artırımın Bedeli

Yeni sistemde avukatların en çok dikkat etmesi gereken iki mali ve usuli barikat bulunmaktadır: Harç tamamlama yükümlülüğü ve reddedilen kısım vekâlet ücreti.

5.1 Nispi Peşin Harcın İkmali (Harçlar K. m. 30 & 32): Kesin Süre ve İşlemden Kaldırılma

Kısmi dava açılırken peşin harç sembolik dava değeri (örneğin 10.000 TL) üzerinden yatırılır. Ancak HMK m. 109/4 uyarınca talep artırım dilekçesi verildiği anda, artırılan tutara ilişkin binde 68,31 nispi karar ve ilam harcının 1/4'ü tutarındaki nispi peşin harç tamamlanmak zorundadır.

• 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 30. maddesi ve 32. maddesi gereğince, yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe müteakip işlemler yapılamaz.
• Mahkeme davacı tarafa harcı ikmal etmesi için kesin mehil verir. Eğer verilen kesin mehil içinde nispi harç yatırılmazsa, artırılan kısım yönünden talep artırılmamış sayılır veya dosya işlemden kaldırılır (m. 30). Bu durum geri dönülemez hak kayıplarına yol açar.

5.2 Karşı Tarafa Hangi Hallerde Vekâlet Ücreti Doğar? Takdiri İndirimler vs. Maddi Vakıa Retleri

Kısmi davada HMK m. 109/4 uyarınca talep artırıldığında, talep edilen tutar artık davacının katı ve kesin talep sonucuna dönüşür. Ancak uygulamada meslektaşlarımızın en çok tereddüt yaşadığı nokta, davanın kısmen reddi halinde davalı lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) uyarınca karşı vekâlet ücreti doğup doğmayacağı meselesidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili dairelerin yerleşik içtihatları doğrultusunda ikili ayrım şöyledir:

5.3 Avukatlar İçin Pratik Dava Stratejisi: Kendi Talebinizi Peşinen Budamayın!

Bu yasal ayrımın avukatlar için en kritik pratik sonucu şudur: Davacı vekili, bilirkişi raporu geldikten sonra hâkimin uygulayabileceği olası takdiri indirimleri (müterafik kusur, hatır taşıması veya hakkaniyet indirimlerini) talep artırım dilekçesinde kendi eliyle peşinen düşmemelidir! Çünkü hâkim dosyada takdiri indirim yapmayabilir veya tahmin edilenden daha düşük oranda yapabilir; peşinen yapılan bir indirim davacının hakkın özünden kendiliğinden vazgeçmesi ve talep sonucunu peşinen daraltması sonucunu doğurur.

Buna karşılık davacı vekili; Adli Tıp tarafından kesinleştirilmiş kusur oranlarını, kesinleşen maluliyet derecesini ve alternatifli rapordaki ispat sınırlarını esas almalı, bu nesnel ispat sınırlarını aşan afaki tavan rakamlar üzerinden artırım yapmaktan kaçınmalıdır.

6. Derdest Davaların Akıbeti: 7589 Sayılı Kanun Geçici Madde 1/10 ve Geçiş Rejimi

Yargılaması devam eden yüz binlerce dosya için kanun koyucu açık ve net bir geçiş hükmü sevk etmiştir.

Bu emredici geçiş hükmü şu 2 pratik sonucu doğurur:

1. 31 Temmuz 2026 Tarihinden Önce Açılmış Derdest Belirsiz Alacak Davaları: Bu davalar 7589 sayılı Kanun Geçici m. 1/10 açık hükmü gereğince mülga HMK m. 107 hükümlerine tabi olmaya devam eder. Davacı tahkikat aşamasında bilirkişi raporundan sonra m. 107/2 uyarınca bedel artırımı yapabilir; ancak belirlenebilirlik ve hukuki yarar yokluğu riski bu dosyalar bakımından eski içtihatlar çerçevesinde varlığını korur.
2. 31 Temmuz 2026 Tarihinden Önce Açılmış ve Halen Derdest Kısmi Davaların Durumu (HMK m. 448 İlkesi): Uygulamada meslektaşlarımızın en çok tereddüt ettiği konulardan biri de 31 Temmuz 2026 öncesinde açılmış olup tahkikatı halen devam eden klasik kısmi davalardır. 7589 sayılı Kanun'un Geçici 1/10. maddesi yalnızca yürürlükten kaldırılan HMK m. 107 için özel geçiş hükmü koymuş; HMK m. 109/4 için bir erteleme veya istisna getirmemiştir. Bu durumda 6100 sayılı HMK'nın 448. maddesindeki temel usul kuralı devreye girer: "Bu Kanun hükümleri, tamamlanmış işlemleri etkilememek kaydıyla derhâl uygulanır." Dolayısıyla 31 Temmuz 2026 öncesinde açılmış olup tahkikatı henüz bitmemiş ve talep artırımı/ıslah yapılmamış derdest kısmi davalarda; davacının HMK m. 109/4 uyarınca bir defaya mahsus talep artırımı yapabileceği ve bu artırımda zamanaşımının ilk dava tarihine yürüyeceği kabul edilmelidir. Ancak bu tarihten önce ıslahı yapılmış ve tamamlanmış usuli işlemlere yeni kural geriye yürütülemez.
3. 31 Temmuz 2026 Tarihi ve Sonrasında Açılan Tüm Yeni Davalar: Bu tarihten sonra artık "belirsiz alacak davası" açılamaz. Açılan tüm davalar kısmi dava niteliğindedir ve doğrudan HMK m. 109/4'ün güvenceli talep artırımı ve dava tarihinden kesilen zamanaşımı rejimine tabidir.

7. Karşılaştırmalı Analitik Tablo: Hukuk Düzenlerinin Kıyaslaması

8. 7589 Sayılı Kanun'un İkiz Reformu: TBK m. 55 Bedensel Zarar & Destekten Yoksun Kalmada Yeni Faiz ve Mahsup Rejimi

7589 sayılı Kanun yalnızca HMK usul kurallarını değiştirmemiş; medeni usulle organik bağ içindeki maddi tazminat hukukunu da baştan aşağı yenilemiştir. Belirsiz alacak davasının en çok uygulandığı alan bedensel zarar (çalışma gücü kaybı/maluliyet) ve ölüm sebebiyle destekten yoksun kalma davalarıydı. Kanun koyucu, 7589 sayılı Kanun'un 18. maddesi ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 55. maddesine iki yeni fıkra ve 10. maddesi ile 3095 sayılı Kanuni Faiz Kanunu'nun 1. maddesine yeni bir faiz mimarisi eklemiştir.

8.1 TBK m. 55'e Eklenen Yeni Fıkraların Metni

8.2 İkili Faiz Başlangıcı Devrimi: Bilinen (İşlemiş) Dönem vs. Bilinemeyen (İşleyecek) Dönem

Eski Yargıtay uygulamasında, haksız fiilden doğan tazminat davalarında hükmedilen bedelin tamamına (henüz gerçekleşmemiş, 30 yıl sonrasına ait peşin sermaye değeri dahil) olay/kaza tarihinden itibaren faiz yürütülmekteydi. Bu durum sigorta şirketleri ve haksız fiil sorumluları yönünden orantısız bir faiz yükü doğururken, aktüeryal hesap tekniğiyle de çelişmekteydi.

TBK m. 55'e eklenen 3. fıkra ile ikili faiz sistemi getirilmiştir:

1. Bilinen (İşlemiş) Dönem Maddi Zararı: Haksız fiil/kaza tarihi ile aktüer raporunun/kararın verildiği tarih arasındaki somutlaşmış gelir kayıplarına haksız fiil veya kaza tarihinden itibaren kanuni faiz yürütülür.
2. Bilinmeyen (İşleyecek / Gelecek Aktif-Pasif) Dönem Maddi Zararı: Karar tarihinden sonraki yaşam süresine (60-75 yaş aralığı) ilişkin varsayımsal peşin sermaye değerine ise KARAR TARİHİNDEN İTİBAREN kanuni faiz işletilir.

Kısmi dava açıp HMK 109/4 ile talep artırımı yapacak avukatların, talep artırım dilekçesinde faiz başlangıç tarihlerini bu ikili ayrıma göre açıkça talep etmeleri şarttır.

8.3 3095 Sayılı Kanun m. 1 Değişikliği: Dinamik Kanuni Faiz Oranı (7589 s.K. m. 10)

7589 sayılı Kanun m. 10 ile 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'un 1. maddesi kökten değiştirilmiştir. Sabit maktu oranlar (%9 veya %24 gibi) terk edilmiş; kanuni faiz, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) bir önceki yılın 31 Aralık günü uyguladığı kısa vadeli kredi işlemlerindeki reeskont oranının yüzde seksenine (%80) endekslenmiştir. 30 Haziran'da bu oran 5 puan veya daha çok değişirse yılın ikinci yarısında bu yeni oran geçerli olacaktır. Bu düzenleme ile faiz oranları enflasyonist dinamiklere uyumlu hale getirilmiştir.

8.4 İfa Amaçlı Kısmi Ödemelerin "Oransal Mahsubu" İlkesi (TBK m. 55/4)

Trafik kazalarında sigorta şirketleri dava açılmadan önce mağdura kısmi ödeme (örneğin 100.000 TL) yapabilmektedir. Eski uygulamada bu ödeme, dava tarihindeki veya karar tarihindeki toplam tutardan TL bazında nominal olarak düşülmekte; yüksek enflasyon karşısında hak sahibinin eline geçen tazminat erimekteydi. TBK m. 55/4 uyarınca artık ödeme yapılan tarihteki zarar hesaplanacak, ödenen paranın o tarihteki toplam zararı karşılama oranı (%20, %35 vb.) bulunacak ve nihai tazminattan bu oran nispetinde oransal indirim yapılacaktır.

8.5 Zaman Bakımından Uygulama (7589 s.K. Geçici m. 1/9)

7589 sayılı Kanun Geçici Madde 1 Fıkra 9 uyarınca; TBK m. 55'teki yeni faiz ve oransal mahsup kuralları, 31 Temmuz 2026 tarihinden sonra meydana gelen haksız fiiller veya zarar doğuran olaylar hakkında uygulanacaktır. Bu tarihten önce meydana gelmiş kazalar ve olaylar bakımından haksız fiil tarihindeki eski hükümler ve içtihatlar uygulanmaya devam eder.

9. Hangi Alacaklar Yeni Kısmi Davaya Konu Olabilir? (İşçilik, Trafik, Miras, Kira)

HMK m. 109/1 uyarınca, "Talep konusunun niteliği itibarıyla bölünebilir olduğu durumlarda, sadece bir kısmı da dava yoluyla ileri sürülebilir." 7589 sayılı reform sonrasında pratikte en sık karşılaşılacak alanlar:

9.1 İş Hukuku Davaları: Kıdem, İhbar, Fazla Mesai ve UBGT

İş davalarında işverenin sunduğu puantaj kayıtları, banka ekstreleri ve bordrolar incelenmeden gerçek alacak bilinemez. Davacı işçi, her bir alacak kalemi için (örneğin kıdem tazminatı için 1.000 TL, fazla mesai için 1.000 TL, ulusal bayram genel tatil için 1.000 TL olmak üzere) kısmi dava açarak zamanaşımını durdurur. Bilirkişi raporu kesinleştiğinde HMK m. 109/4 uyarınca tek bir dilekçeyle talebini rapora göre artırır.

İşçilik alacaklarınızı ve 2026 tavanına göre kıdem tazminatınızı dava açmadan önce kuruşu kuruşuna hesaplamak için Kıdem Tazminatı Hesaplama Aracımızı kullanabilirsiniz.

9.2 Trafik Kazaları: Bedensel Zarar, Maluliyet ve Destekten Yoksun Kalma

Bedensel zararlarda maluliyet oranı (Adli Tıp Kurumu raporu) ve aktüerya hesaplaması yapılmadan zararı bilmek imkansızdır. Kısmi dava ile sembolik bir bedel üzerinden dava açılır, 2 ve 10 yıllık zamanaşımı süreleri ilk dava tarihinde dondurulur; rapor kesinleştiğinde HMK m. 109/4 ile talep artırılır ve TBK m. 55 uyarınca ikili faiz işletilir.

9.3 Miras ve Aile Hukuku: Mirasta Denkleştirme ve Katılma Alacağı

Mirasbırakanın çocuklarına yaptığı gizli bağışların iadesi (TMK m. 669 Mirasta Denkleştirme) veya mal rejiminin tasfiyesinden doğan artık değere katılma alacağı davalarında taşınmazların rayiç değerleri keşif ile belirlenir. Dava kısmi olarak açılır, keşif ve bilirkişi kıymet takdiri sonrasında HMK m. 109/4 ile artırılır.

9.4 Kısmi Dava Açılamayan İstisnalar: Manevi Tazminat ve Bölünemez Haklar

Yargıtay'ın kökleşmiş içtihatları gereğince manevi tazminat davaları kural olarak kısmi dava olarak açılamaz ve sonradan artırılamaz. Manevi zarar bir bütündür; hâkim manevi tazminatı takdir ederken tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını, olayın ağırlığını ve duyulan elemi bir bütün olarak değerlendirir (TBK m. 56). Dolayısıyla manevi tazminat talepleri baştan tam ve kesin olarak dava edilmelidir.

10. Yüksek Mahkeme Emsal Kararları ve Yasal Gerekçe

10.1 Yargıtay Hukuk Genel Kurulu: Belirsiz Alacak Davasında Hukuki Yarar Krizi (E. 2023/577, K. 2025/32, T. 12.02.2025)

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 7589 sayılı reform öncesindeki tıkanıklığı ve hukuki yarar yokluğu retlerinin yarattığı sistemi şu tarihi tespitlerle özetlemiştir:

10.2 Yargıtay Hukuk Genel Kurulu: Kısmi Davada Islah Zamanaşımı Çıkmazı ve Reformu Hazırlayan Tarihi Karşı Oy Gerekçesi (E. 2024/164, K. 2024/313, T. 06.06.2024)

Kısmi davada zamanaşımının ıslah tarihine göre kesilmesinin adil yargılanma hakkına vurduğu darbe ve 1976 tarihli YİBK'nın yarattığı hak kayıpları, HGK'nın çoğunluk kararına muhalif kalan Karşı Oy gerekçesinde ve AYM kararlarında kanun koyucuyu harekete geçiren temel hukuki dayanak olarak kaydedilmiştir:

10.3 Normatif Yürürlük ve Uygulama Esasları: 7589 Sayılı Kanun m. 26/1-c ve TBMM Komisyon Gerekçesi

7589 sayılı Kanun'un 26. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi uyarınca; HMK 107'yi kaldıran 19. madde, HMK 109'u düzenleyen 20. madde ve TBK 55'i düzenleyen 18. madde Resmî Gazete'de yayımlandığı 31 Temmuz 2026 tarihi itibariyle doğrudan yürürlüğe girmiştir.

TBMM Adalet Komisyonu Raporu ve Hükümet Kanun Gerekçesi'nde; HMK m. 107'nin adli sistemde yarattığı "hukuki yarar" tıkanıklığı, Yargıtay daireleri arasındaki içtihat uyuşmazlığı ve Anayasa Mahkemesi ile AİHM'in mahkemeye erişim hakkı ihlali kararları nedeniyle bu radikal adımın atıldığı; davacıların hak arama hürriyetini korumak için kısmi davada zamanaşımının dava tarihine geri yürütülerek sistemin dengelendiği açıkça ifade edilmiştir.

11. Dava Açma ve Talep Artırım Adımları: Uygulama Rehberi ve Örnek Dilekçe Şablonu

Yeni sistemde alacak davası açacak bir avukatın veya hak sahibinin izleyeceği 4 adımlı yol haritası:

1. 1. Adım — Dava Dilekçesinin Kurgulanması: Dava dilekçesinde "HMK m. 109 uyarınca fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla kısmi alacak olarak şimdilik 10.000 TL'nin..." ifadesi kullanılır. Harca esas değer olarak bu kısmi tutar gösterilir ve peşin nispi karar ve ilam harcı (binde 68,31'in 1/4'ü) bu miktar üzerinden yatırılır.
2. 2. Adım — Tahkikat ve Bilirkişi İncelemesi: Mahkeme delilleri toplar, banka/kurum kayıtlarını celbeder ve dosyayı bilirkişiye tevdi eder. Bilirkişi gerçek alacak miktarını kuruşu kuruşuna tespit eder.
3. 3. Adım — Raporun Kesinleşmesi ve İtiraz Süreci: Taraflar rapora itiraz eder; gerekiyorsa ek rapor alınır. Hesap raporunun mahkemece hükme esas alınacağı netleştiğinde talep artırım aşamasına geçilir. Kritik Strateji: Bölüm 5.3'te açıklandığı üzere; hâkimin takdirine tabi indirimler (TBK m. 51 ve 52 müterafik kusur, hatır taşıması veya hakkaniyet indirimi) davacı vekili tarafından talep artırım dilekçesinde peşinen düşülmemeli; hesaplanan brüt/asıl zarar üzerinden talep artırımı yapılmalı ve takdir mahkemeye bırakılmalıdır (böylece vekâlet ücreti riski doğmaz ve peşinen hak kaybı önlenir). Talep artırımına esas net talep belirlenirken yalnızca ispatlanan kesin kusur ve maluliyet oranları ile sabit rapor verileri esas alınır.
4. 4. Adım — HMK m. 109/4 Uyarınca Talep Artırım Dilekçesi ve Harç: Davacı vekili mahkemeye "HMK m. 109/4 uyarınca Talep Artırım Dilekçesi" sunar. Artırılan kısım üzerinden nispi peşin harç vezneye yatırılır (Harçlar K. m. 30). Karşı tarafa tebliğ edilir; zamanaşımı ilk dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.

12. Hukuki Danışmanlık ve İletişim

7589 sayılı Kanun ile değişen HMK m. 109 kısmi dava kuralları, TBK m. 55 faiz ve oransal mahsup rejimi, 3095 sayılı Kanun dinamik faiz oranları ve Harçlar Kanunu kesin süreleri, alacak ve tazminat davalarında uzman bir usul hukuku avukatı ile çalışmayı zorunlu kılmaktadır. Zamanaşımı def'iyle karşılaşmamak, karşı vekâlet ücreti tuzağına düşmemek ve tek seferlik artırım hakkını usulüne uygun kullanmak için büromuzun uzman avukat kadrosundan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takip desteği alabilirsiniz.

Hukuki hesaplamalar, dava stratejisi ve randevu talepleriniz için İletişim Sayfamız üzerinden bizimle doğrudan irtibata geçebilirsiniz.

13. Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)