Terekenin Tespiti Davası Nedir? (Şartları, Süreci ve Emsal Kararlar)

Özet & Hukuki Çıkarım:

• 1. Mirasın Korunması ve Defter Tutma (TMK m. 589-590): Terekenin tespiti davası, miras bırakanın taşınır, taşınmaz, banka mevduatı, şirket hissesi ve tüm borçlarının mahkemece resmi deftere geçirilerek korunmasını sağlar.
• 2. Tedbir Mahiyetinde Çekişmesiz Yargı İşi: Tereke tespiti bir eda veya mülkiyet davası değil, delil tespiti ve koruma tedbiri mahiyetindedir; her bir yasal mirasçı tek başına Sulh Hukuk Mahkemesi'nden talep edebilir.
• 3. Zamanaşımı Süresi Yoktur: Tereke malları mirasçılar arasında taksim edilip ortaklık tamamen tasfiye edilmediği sürece her zaman açılabilir.

Miras hukuku, bir kişinin vefatı (muris) sonrasında malvarlığının (tereke) yasal veya atanmış mirasçılara geçişini düzenleyen oldukça kapsamlı bir hukuk dalıdır. Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri, vefat eden kişinin malvarlığının tam olarak bilinmemesi veya bazı mirasçıların malvarlığını diğerlerinden gizleme çabasıdır. Bu noktada hak kaybını önlemek amacıyla kanun koyucu terekenin tespiti davasını (koruma önlemlerini) öngörmüştür.

Bu rehber makalemizde, terekenin tespiti davasının ne olduğunu, nasıl açıldığını, hangi mahkemede görüleceğini ve Yargıtay emsal kararları ışığında davanın hukuki niteliğini detaylıca ele alacağız.

1. Terekenin Tespiti (Mirasın Korunması) Nedir?

Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 589. maddesi uyarınca; mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hakimi, istem üzerine veya resen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alır. Bu önlemlerin en önemlilerinden biri terekenin tespiti ve defterinin tutulmasıdır.

Terekenin tespiti davası, özünde bir "eda" davası veya mülkiyetin tespiti davası değil; mirasbırakanın ölüm anındaki aktif (taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, alacaklar) ve pasif (borçlar) malvarlığının resmi makamlarca belirlenerek kayıt altına alınmasını sağlayan tedbir mahiyetinde bir koruma önlemidir.

2. Terekenin Tespiti Davasını Kimler Açabilir?

Terekenin tespitini;

• Yasal mirasçılar,
• Atanmış mirasçılar,
• Vasiyet alacaklıları talep edebilir.

Ayrıca kanun, bazı durumlarda sulh hukuk hakiminin bu önlemleri resen (kendiliğinden) almasını da emretmiştir. (Örneğin mirasçılardan birinin vesayet altına alınması gerekmesi, mirasçılardan birinin gaipliği veya mirasçılardan kimlerin olduğunun tam olarak bilinememesi gibi durumlarda).

3. Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir?

• Görevli Mahkeme: Terekenin tespiti ve korunması önlemlerinde görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir.
• Yetkili Mahkeme: Kesin yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.

Mirasbırakanın son yerleşim yeri dışındaki bir mahkemeden talep edilemez. Yetki kuralı kesindir ve mahkemece resen gözetilir.

4. Terekenin Tespiti Davasının Hukuki Niteliği (Tedbir Olması)

Bu davanın en kritik özelliği, mülkiyet uyuşmazlıklarını çözen nihai bir dava olmamasıdır. Hakim, sadece ölüm anındaki durumu fotoğraflar ve kayıt altına alır. Eğer terekeye dahil olduğu iddia edilen bir mal, üçüncü bir kişinin elindeyse ve o kişi mülkiyet iddiasında bulunuyorsa, bu uyuşmazlık terekenin tespiti davasında çözülemez; ayrı bir istihkak, tapu iptal ve tescil veya tenkis davası açılması gerekir.

Yargıtay kararlarında da istikrarla vurgulandığı üzere, terekenin tespiti kararları nihai karar değil, tedbir kararı niteliğindedir. Bu nedenle bu kararlara karşı temyiz veya istinaf kanun yoluna başvurulamaz.

Yargıtay Emsal Kararları Işığında Terekenin Tespiti

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2015/4855, K. 2015/11901 sayılı kararında tespit kararının tedbir niteliği şu şekilde açıklanmıştır:

"...Terekenin tespiti ve mühürlenmesi istemi TMK m. 589 ve devamı maddelerinde düzenlenen bir koruma tedbiridir. Bu kararlar nihai hüküm niteliğinde olmayıp tedbir mahiyetindedir..."

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2015/2243, K. 2015/6979 sayılı kararında ise defter tutma ve kurum araştırmaları belirtilmiştir:

"...Mirasbırakanın ölüm tarihi itibariyle malvarlığının tespiti amacıyla bankalara, tapu müdürlüklerine ve trafik tescil birimlerine müzekkere yazılarak aktif ve pasif malvarlığı tespit edilmeli ve tereke defterine kaydedilmelidir..."